Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie kontroli decyzji Fundacji ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Zdzisława Kałamagi z dnia 14 grudnia 2000 r., przekazaną ministrowi sprawiedliwości przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, dotyczącą możliwości sądowej kontroli decyzji wydawanych przez Fundację ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝ uprzejmie przedstawiam, co następuje.

   Fundacja ˝Polsko-Niemiecki Pojednanie˝ została powołana w 1991 r. na mocy umowy zawartej między rządami Polski i Niemiec. Fundatorem był minister szef Urzędu Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej działający w imieniu skarbu państwa. Statutowym celem Fundacji jest świadczenie pomocy ofiarom prześladowań nazistowskich oraz prowadzenie innych działań na rzecz tych osób. Fundacja powstała i prowadzi działalność w oparciu o przepisy ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (teks jedn.: DzU z 1991 r. nr 46, poz. 203). Przyjęta w prawie polskim konstrukcja fundacji jako osoby prawnej i organizacji użyteczności publicznej powoduje, że osoby zainteresowane działalnością fundacji mogą od niej oczekiwać działań zgodnych z jej celami statutowymi. Fundacja od momentu uzyskania osobowości prawnej, którą nabywa z chwilą wpisania do rejestru fundacji, staje się podmiotem praw i obowiązków i ponosi odpowiedzialność za swe działania. W przeciwieństwie do innych organizacji, np. opartych na członkostwie, fundacje nie mają członków ani też konkretnego kręgu osób korzystających z dóbr fundacji. Są powołane do finansowania określonych zadań, a co za tym idzie - wspierania potrzeb nieograniczonej stosunkiem członkostwa liczby osób. Fundacja ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝ podobnie jak inne fundacje jest podmiotem prawa cywilnego i ma pełną swobodę w podejmowaniu decyzji dotyczących świadczonej pomocy. Prowadzi działalność w oparciu o przepisy ww. ustawy i statutu. Wszelkie kwestie niewynikające wprost z powołanej wyżej ustawy są uregulowane w statucie i są wiążące dla organów fundacji. Istnienie tak znacznej swobody w zakresie uregulowań statutowych nie może budzić wątpliwości, gdyż cytowana ustawa nie wprowadza w tym względzie żadnych ograniczeń.

   Statut Fundacji ˝Polsko-Niemiecki Pojednanie˝ określa potencjalnie uprawnionych do korzystania z jej świadczeń, co nie oznacza, iż osobie starającej się o uzyskanie świadczenia przysługuje cywilnoprawne roszczenie, którego mogłaby dochodzić na drodze sądowej. Określone w statucie i powierzone Fundacji obowiązki nie kreują praw osób trzecich do rozliczania Fundacji z ich realizacji i nie skutkują uprawnieniem do dochodzenia jakichkolwiek roszczeń. Ustawowe prawo do kontroli przysługuje jedynie organowi nadzoru i fundatorowi, a więc odpowiednio: ministrowi pracy i polityki społecznej oraz ministrowi skarbu państwa. Powierzenie Fundacji przez rząd wypłaty polskim robotnikom przymusowym jednorazowych świadczeń jest kolejnym zadaniem przekazanym jej do realizacji. Należy podkreślić, że w tym wypadku Fundacja ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝ nie decyduje o kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia oraz o jego wysokości. Wynika to bowiem z ustaw uchwalonych przez parlamenty Niemiec i Austrii. Do kompetencji Komisji Weryfikacyjnej, będącej organem statutowym Fundacji, należy ocena dokumentów składanych przez osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia. Od rozstrzygnięć Komisji osobom występującym o świadczenie przysługuje odwołanie do Odwoławczej Komisji Weryfikacyjnej, której orzeczenia są ostateczne. Jest to jedyny środek odwoławczy służący zainteresowanym w postępowaniu przed Fundacją. Przedstawiony tryb postępowania zgodny jest z niemiecką ustawą o utworzeniu Fundacji ˝Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość˝, zobowiązującą organizacje partnerskie, a więc i Fundację ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝, do powołania niezależnych organów rozpatrujących zażalenia. Do kwestii prawa do sądowego dochodzenia świadczeń w razie odmowy ich wypłaty przez Fundację ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝ odniósł się Sąd Najwyższy w uchwale z 31 marca 1998 r. (III ZP 44/97 OSNAP 1998/16/472), uznając, że na ostateczne rozstrzygnięcie organów Fundacji ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝ w przedmiocie pomocy finansowej za represje doznane ze strony okupanta hitlerowskiego nie przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając w postanowieniu z 19 lutego 1999 r. (NSA V SAB 7/99 OSP 2000/5/83), że Fundacja ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝ nie wykonuje funkcji z zakresu administracji publicznej, co oznacza, że jej rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania lub odmowy świadczeń na rzecz poszkodowanych przez okupanta hitlerowskiego nie są, z braku umocowania ustawowego, decyzjami administracyjnymi i nie przysługuje od nich skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd Apelacyjny w Warszawie w postanowieniu z 12 marca 1993 r. I ACr 133/93 (wokanda 1994/1/44) stanął na stanowisku, iż niedopuszczalne jest dochodzenie przed sądem powszechnym tego typu roszczenia, ponieważ nie ma ono charakteru sprawy cywilnej.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Janusz Niedziela

   Warszawa, dnia 18 stycznia 2001 r.